İşte soru ve cevaplarla seçimin bilinmeyenleri
14 Mayıs 2018 Pazartesi 17:01:26
24 Haziran’da yapılacak seçimde, geçen yıl referandumda kabul edilen anayasa değişikliği yürürlüğe girmiş olacak. Ayrıca Mart ayında kabul edilen ve kamuoyunda kısaca "ittifak yasası" olarak bilinen kanun değişiklikleriyle seçim sisteminde yapılan bir dizi önemli değişiklik de ilk kez 24 Haziran'da uygulamaya girecek. Ancak seçim sisteminde yapılan değişiklikler ve yeni yönetim sistemiyle ilgili birçok bilinmeyen var.

Türkiye, 24 Haziran Pazar günü cumhurbaşkanı ve milletvekili seçimleri için sandık başına gidiyor.

Bu seçim birçok açıdan önem taşıyor ve adeta Türkiye bir dönüm noktasından geçiyor. Mart ayında kabul edilen ve kamuoyunda kısaca "ittifak yasası" olarak bilinen kanun değişiklikleriyle seçim sisteminde yapılan bir dizi önemli değişiklik ilk kez 24 Haziran'da uygulamaya girecek. Ayrıca, bu seçimlerle birlikte geçen yılki referandumda kabul edilen anayasa değişiklikleriyle getirilen cumhurbaşkanlığı sistemine geçiş de tamamlanmış olacak. Peki cumhurbaşkanlığı sistemini ve yapılan değişiklikleri ne kadar biliyorsunuz? Seçimle ilgili yapılan düzenlemeler ve yeni sistem neler getirdi?

 

Seçim Kanunu’nda yapılan yeni düzenlemelerle sandık kurulu başkanlarının belirlenmesine ilişkin kurallar da değiştirildi. Yeni düzenlemelere göre, sandık kurulu başkanları kimler arasından seçilecek?

Geçmişte ilçe seçim kurullarının siyasi partilerden seçilmiş üyeleri, "iyi ün sahibi olmakla tanınmış, okur-yazar kimselerden" hazırladığı listeyi kurula sunar ve bu listelerde yer alan kişiler arasından yapılan kura çekimiyle her sandık için başkan tespit edilirdi. Ancak yeni düzenlemelerde liste hazırlama yetkisi ilçe idare amirine veriliyor. İlçe idare amirinin tüm kamu görevlilerinin isminden oluşan bir liste hazırlayarak, ilçe seçim kuruluna yollaması ve burada isim çekme yöntemiyle sandık başkanının belirlenmesi öngörülüyor.

 

 

Yukarıdaki şekilde kullanılan oy pusulası geçerli kabul edilecek mi?

Geçerli oyla ilgili yapılan değişiklikler ve ortak oy uygulamasının getirilmesi, yapılan yeni düzenlemelerin en önemli maddeleri arasında yer alıyor. Yeni düzenlemelere göre, mührün "bir siyasi partiye ayrılan alana, hem bir siyasi partiye ayrılan alana hem de ittifak unvanı bölümüne ve İttifak unvanı bölümüne taşacak şekilde, bir siyasi partiye ayrılan alana" basılması halinde geçerli kabul ediliyor ve söz konusu partiye işleniyor. Mührün resimdeki gibi ittifak alanına basılması halinde de ittifakın "ortak oyu" olarak kaydediliyor ve sayımın tamamlanmasının ardından ortak oylar, ittifak içerisindeki partilerin tek başına aldığı oy oranına göre bölünerek dağıtılıyor.

 

Yeni sistemde milletvekili sayısı 550’den 600’e çıkarılıyor. Yeni milletvekilliklerin illere göre dağılımının yapılmasının ardından Şanlıurfa’nın milletvekili sayısı kaç oldu?

TBMM’ye eklenen 50 yeni milletvekili, 2017 nüfus sayımına göre iller arasında bölüştürüldü. Bunun sonucunda 32 ilin milletvekili sayısı artarken, 48 ilde değişmedi, bir ilde ise azaldı. Milletvekili sayısı en fazla artan il İstanbul oldu. İstanbul’un üç bölgesinden seçilecek toplam milletvekili sayısı 10 artarak 98’e ulaştı. En fazla ikinci artış, dört milletvekili ile Ankara’da görüldü. Ankara’nın milletvekili sayısı 36 olacak. Çıkardığı milletvekili sayısı gerileyen tek şehir ise Bayburt oldu. Yeni dağılımla Bayburt’un vekil sayısı 2’den bire düşerken Şanlıurfa’da ise 12’den 14’e çıktı.

 

Kimler seyyar sandıkta oy kullanabilecek?

Bu seçimlerle birlikte ilk kez seyyar sandık uygulamasına geçiliyor. Yeni düzenlemelerle “engeli ya da hastalığı nedeniyle yatağa bağımlı olan” kişilerin oy kullanabilmesi için sandığın görevliler tarafından eve getirilmesine olanak tanınıyor. ‘Seyyar sandık’ olarak bilinen bu uygulama muhtarlık hariç tüm seçimleri ve yalnızca il ile ilçe merkezlerinde yaşayanları kapsıyor. Seyyar sandık uygulamasından faydalanmak isteyen kişinin bir yakınının ysk.gov.tr adresinden indirdiği formu doldurması ve bu formla birlikte sağlık raporunu da ibraz ederek başvurması gerekiyor. Başvuru için son tarih 12 Mayıs Cumartesi.

 

Birlikte yapılan cumhurbaşkanı ve milletvekili seçimlerinde kaç zarf ve kaç pusula kullanılacak?

 

Mart ayında Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un 68'inci maddesine eklenen üçüncü fıkrada tek zarf kullanılacağı belirtiliyor. Yasa maddesinde "Birlikte yapılan Cumhurbaşkanı ve milletvekili seçimlerinde oy pusulaları aynı zarfa konulur" ifadesi yer alıyor. Bu seçimlerde cumhurbaşkanı ve milletvekili için iki ayrı pusula olacak ancak bu pusulalar tek zarfa konulacak.

 

Yeni sistemde bir kişi en fazla iki kez cumhurbaşkanı seçilebiliyor. Ancak bir kişinin üçüncü kez seçimlere girmesine istisnai bir durumda izin veriliyor. Bu durum aşağıdakilerden hangisidir?

16 Nisan 2017’de yapılan referandumda kabul edilen düzenlemeyle cumhurbaşkanlığı sistemine geçiş kabul edildi ve 24 Haziran seçimlerinin ardından da yeni sistem resmen başlamış olacak. Nisan ayında kabul edilen uyum yasalarıyla Cumhurbaşkanı Seçim Kanunu’nun üçüncü maddesinde yapılan değişiklikle her iki seçimin aynı gün düzenlenmesi ve bir kişinin en fazla iki kez seçilebilmesi kanuna eklendi. Ancak istisna olarak, cumhurbaşkanının ikinci döneminde TBMM tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, aynı kişinin üçüncü kez aday olmasına izin veriliyor.

 

Yeni düzenlemeler kapsamında yukarıdaki oy pusulası geçerli kabul edilecek mi?

Yeni düzenlemelerle hangi oyların geçerli sayılacağı konusunda da önemli değişiklikler yapıldı. Buna göre, mührün şu şekillerde basılması halinde oy geçerli kabul edilecek: 1) bir siyasi partiye ayrılan alana, 2) hem bir siyasi partiye ayrılan alana hem de ittifak unvanı bölümüne, 3) ittifak unvanı bölümüne taşacak şekilde, bir siyasi partiye ayrılan alana. Bu üç şekilde mühürlenen pusulalar söz konusu partiye verilmiş oy olarak kaydedilecek. Bu nedenle mührün resimdeki gibi hem ittifak alanına hem de tek bir partiye ayrılan kısma basılması halinde geçerli kabul edilecek. Bu oy, bölümüne basıldığı partiye işlenecek.

 

24 Haziran seçimlerinde sandıkların Türkiye’nin farklı yerlerinde farklı saatlerde açılıp kapanması uygulaması yapılmayacak. Türkiye genelinde oy verme başlangıç ve bitiş saatleri kaç olacak?

Geçmiş yıllarda Şanlıurfa’nın da aralarında olduğu bölgedeki illerde sandıklar batıdan bir saat erken açılıp kapanıyordu. Bu yılki seçimlerde ise YSK, Türkiye'nin tamamında sandıkların sabah 08.00'de açılmasına ve 17.00'de kapatılmasına karar verdi.

 

Cumhurbaşkanlığına kimler aday gösteremez?

 

Cumhurbaşkanı Seçim Kanunu’nun Nisan ayında değiştirilen 7’nci maddesinde cumhurbaşkanlığına “siyasi parti grupları, en son yapılan milletvekili genel seçiminde toplam geçerli oyların tek başına ya da birlikte en az yüzde 5’ini almış olan siyasi partiler ve en az 100 bin seçmenin” aday gösterebileceği belirtiliyor. Buna göre örneğin, TBMM üye tam sayısının 4’te 3’ü aday gösteremiyor.

 

Cumhurbaşkanı seçilebilme şartları nelerdir?

Yasaya göre, cumhurbaşkanı için aranan özellikler: 1) 40 yaşını doldurmak, 2) Yükseköğrenim yapmak, 3) Milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olmak, 4) Türk vatandaşı olmak. Milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olma kriterleri de ilkokul mezunu, kısıtlı, askerlikle ilişiği ve kamu hizmetinden yasaklı olmamak ve aynı zamanda ağır hapis cezası almamak, affa uğramış olsa bile aralarında "terör eylemleri" de dahil olmak üzere bir dizi suçtan hüküm giymemiş olmak olarak sıralanıyor.

 

İlk tur oylamada adaylardan birinin cumhurbaşkanı seçilebilmesi için ne kadar oy alması gerekiyor?

 

Cumhurbaşkanı Seçim Kanunu’nda yapılan değişiklikle ilk tur oylamada “geçerli oyların salt çoğunluğunu alan adayın” seçilmesi öngörülüyor. İkinci tur oylamada ise en çok oyu alan adayın seçileceği belirtiliyor.

 

24 Haziran’da cumhurbaşkanı seçimlerinin ikinci tura kalması halinde, ikinci tur hangi tarihte yapılacak?

İlk tur oylamada adaylardan birinin seçilememesi halinde, “bu oylamayı izleyen ikinci pazar günü” ikinci tur oylama yapılır. Bu durumda 24 Haziran’daki ilk turda adaylardan herhangi birinin geçerli oyların salt çoğunluğuna ulaşamaması halinde, ikinci tur oylamanın da 8 Temmuz 2018 Pazar günü yapılması öngörülüyor.

 

Bir daha erken seçime gidilmemesi halinde, bir sonraki milletvekili ve cumhurbaşkanı seçimleri hangi yıl düzenlenecek?

Cumhurbaşkanlığı sistemiyle birlikte milletvekili ve cumhurbaşkanı seçimlerinin aynı gün ve erken seçim kararı alınmadığı sürece beş yılda bir yapılması öngörülüyor. Buna göre, cumhurbaşkanının ya da TBMM’nin tekrar erken seçim kararı almaması halinde bir sonraki seçimlerin 2023 tarihinde yapılması bekleniyor.

 

İttifak yapan partiler, 6 Mayıs 2018’e kadar ittifak protokolünü YSK'ya teslim etti. Belirlenen bu tarih ve saatten sonra ittifaka yeni bir siyasi parti dahil olamayacak. Peki ittifaktan ayrılmak isteyenin durumu ne olacak?

İttifak yaparak seçime katılma kararı alan siyasi partiler, aday listelerinin teslim edilmesi için seçim takviminde ilan edilen süre gözetilerek, 19 Mayıs 2018 Cumartesi günü saat 17.00'ye kadar aynı usulle ittifak protokolünde değişiklik yapabilecek. Bu partiler, 18 Mayıs 2018 Cuma günü saat 17.00'ye kadar YSK'ya bildirimde bulunmak suretiyle ittifaktan vazgeçebilecek. Birden fazla partiyle kurulan ittifaklarda, bir partinin vazgeçmesi halinde ittifak diğer partiler arasında devam edecek. Bu durumda ittifakta kalan partiler, 19 Mayıs saat 17.00'ye kadar ittifak protokolünü değiştirebilecek ya da ittifaktan vazgeçebilecek.

 

YSK kararına göre, 24 Haziran seçimlerine kaç parti katılacak?

Seçime 11 parti katılacak. Bir siyasi partinin seçime katılabilmesi için yasadaki iki şarttan birini yerine getirmesi gerekiyor. Bunlardan ilki, illerin en az yarısında oy verme gününden en az altı ay önce teşkilat kurması ve büyük kongrelerini yapmış olması. İkincisi ise TBMM’de gruplarının bulunması. YSK da 22 Nisan’da bunları karşılayan 10 parti olduğuna karar verdi. YSK kararına göre, seçime AK Parti, BTP, BBP, CHP, DP, HDP, İYİ Parti, MHP, Saadet Partisi, Vatan Partisi ile HÜDA PAR girecek.

 

İttifak oyları nasıl sayılacak?

İttifak yapan partiler, oy pusulasında, ittifak unvanları altında yan yana yer alacak. Partilerin logoları, isimleri, genel başkanlarının adları ile partiler için ayrılan her sütunun altında, milletvekili adaylarının isimleri de belirtilecek.

Seçmenler, cumhurbaşkanına ve milletvekillerine yönelik tercihte bulundukları iki ayrı oy pusulasını aynı zarfa koyarak sandığa attıktan sonra oy verme işlemini tamamlayacak.

 

Partilerin baraj durumu ne olacak?

İttifak yapan siyasi partilerin aldıkları geçerli oyların toplamının yüzde 10'u geçmesi halinde, bu siyasi partilerin her biri barajı geçmiş sayılacak. Seçim ittifakı yapılması halinde, yüzde 10'luk barajın hesaplanmasında ittifak yapan siyasi partilerin aldıkları geçerli oyların toplamı esas alınacak, bu siyasi partiler için ayrıca baraj hesaplaması yapılmayacak. İttifakın elde edeceği milletvekili sayısının hesaplanmasında, ittifak yapan siyasi partilerin toplam oyu esas alınacak. İttifakın elde ettiği toplam milletvekili sayısı, ittifak yapan siyasi partiler arasında her birinin aldığı geçerli oy sayısı esas alınarak, bu düzenlemedeki usule göre paylaştırılacak.

 

Milletvekili dağılımı nasıl hesaplanacak?

Madde 34 - Bağımsız adaylar ve 33 üncü maddede yazılı oranı aşan siyasi partiler ile bu oranı aşan ittifakların, bir seçim çevresinde elde edecekleri milletvekili sayısı aşağıdaki şekilde hesaplanır:

Seçime katılmış siyasi partilerin, ittifakların ve bağımsız adayların adları alt alta ve aldıkları geçerli oy sayıları da hizalarına yazılır. Siyasi partilerin ve ittifakların oy sayıları, önce bire, sonra ikiye, sonra üçe yani Şanlıurfa’nın çıkaracağı 14 milletvekili sayısına ulaşıncaya kadar bölünür. Elde edilen paylar ile bağımsız adayların aldıkları oylar ayrım yapılmaksızın en büyükten en küçüğe doğru sıralanır. Seçim çevresinden çıkacak milletvekili sayısı kadar bu payların sahibi olan siyasi partilere, ittifaklara ve bağımsız adaylara rakamların büyüklük sırasına göre milletvekili tahsis olunur.

İttifakın elde edeceği milletvekili sayısının hesaplanmasında, ittifak yapan siyasi partilerin toplam oyu esas alınır. İttifakın elde ettiği toplam milletvekili sayısı, ittifak yapan siyasi partiler arasında her birinin aldığı geçerli oy sayısı esas alınarak bu maddedeki usule göre paylaştırılır.

 

Peki bu madde ne anlama geliyor?

Bu düzenlemeden önce, seçime giren partilerin seçim bölgesinde aldıkları oylara göre kaç milletvekilliği kazanacakları, siyasi literatürde d’Hondt diye bilinen yönteme göre belirlenmekteydi. Ki bu yöntem yine kullanılacak. Bu yöntemin özelliği, yasa hükmünde de belirtildiği gibi, yüzde 10’luk ülke barajını aşan partilerin ilgili seçim çevresinde aldıkları oyların, bölgedeki milletvekili sayısına ulaşana kadar, sırayla 1’e, 2’ye, 3’ye, 4’e… bölünmesi esasına dayanır.

AJANS URFA

Haber Sitemizdeki yazı, resim ve haberlerin her hakkı saklıdır. İzinsiz, kaynak gösterilmeden kullanılamaz.

• GİZLİLİK SÖZLEŞMESİ

İletişim

Adres: Tekel Cad Konak Apt Kat 5 No:10 Haliliye ŞANLIURFA

Telefon: 0414 3140660

Mail: ipekyolhaber@gmail.com

sanalbasin.com üyesidir

Yukarı Çık